2 sierpnia odbyły się uroczystości upamiętniające wybuch buntu w Obozie Zagłady w Treblince. Organizatorem wydarzenia był Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma we współpracy z Muzeum Treblinka.
Bunt więźniów wybuchł 2 sierpnia 1943 roku, tuż przed godziną 16.00. W chwili rozpoczęcia buntu w obozie przebywało około 840 więźniów. W zrywie uczestniczyła zdecydowana większość z nich, jednak 105 osób nie przyłączyło się do powstania. Byli to więźniowie skrajnie wyczerpani psychicznie i fizycznie, którzy utracili nadzieję i siły do podjęcia walki.
Uroczystości rozpoczęły się od zabrania głosu przez dr. Michała Trębacza, dyrektor Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma. W swoim wystąpieniu przypomniał:
Co roku spotykamy się w Treblince, aby upamiętnić Ofiary niemieckiego Obozu Zagłady, ich cierpienie i rozpacz, ale też heroizm tych, którzy 83 lata temu wzniecili ten bunt. Zagłada miała dwa cele. Pierwszym była fizyczna eksterminacja europejskich Żydów. Drugim – zniszczenie pamięci o nich. Nasza coroczna obecność w tym miejscu jest sprzeciwem, zarówno wobec jednego jak i wobec drugiego.
Do zgromadzonych przemówiła również Ada Willenberg – ocalała z Zagłady, wdowa po Samuelu Willenbergu, więźniu Obozu Zagłady w Treblince. Podziękowała zgromadzonym za przybycie i podkreśliła, że zgromadzeni w tym miejscu w tym dniu, oddają hołd tym którzy zginęli w Treblince.
Głos zabrała także Marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska.
Spotykamy się w tym miejscu co roku, i to miejsce co roku się zmienia. To miejsce się zmienia, bo przywracamy tutaj pamięć. […] Ważne jest, że opowieść kontynuują rodziny, przyjaciele i znajome osób, które mogą przekazać pamięć o tym co tu się wydarzyło. Świat nie może zapomnieć. […] Chciałam wszystkim serdecznie podziękować tym, którzy dbają o to, żeby ocalić pamięć. Podziękować, że powstaje to muzeum, ten pawilon, bardzo ważny. Że osoby, które tutaj przyjadą będą mogły, nie tylko zobaczyć te symboliczne kamienie, ale poznać historie i także poznać częśc nazwisk, część historii osób, które tutaj były.
Na uroczystościach obecni byli także:
- Zuzanna Schnepf-Kołacz – Zastępca Dyrektora ds. Programowych w Żydowskim Instytucie Historycznym,
- Tomasz Szturo – Doradca społeczny Prezydenta RP Karola Nawrockiego,
- Anna Maria Żukowska – posłanka,
- Władysław Teofil Bartoszewski – Sekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych,
- Pan Miguel Berger – Ambasador Republiki Federalnej Niemiec w Polsce oraz Christian Botschen Dyrektor Departamentu Kultury
- Melinda Simmons – Ambasador Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w Polsce,
- Bosmat Baruch – I Sekretarz ds. Dyplomacji Publicznej w Ambasadzie Izraela,
- Viktor Benov – I Sekretarz w Ambasadzie Bułgarii oraz Pan Bojan Dimitrov,
- Vincenzo Spinelli – I Sekretarz w Ambasadzie Włoch,
- Deana Đukić – Konsul w Ambasadzie Republiki Serbii,
- Terezia Filipejowa – III Sekretarz Ambasadzie Słowacji,
- Agnieszka Pawelec – Zastępca Burmistrza Dzielnicy Bemowo,
- Jan Słomiak – Burmistrz Miasta i Gminy Kosów Lacki,
- Hanna Przesmycka – Dyrektor Zespołu Szkół w Kosowie Lackim,
- Dorota Łoboda – Rzeczniczka Prasowa Klub Koalicji Obywatelskiej,
- Sylwester Rytel-Adrianik – Radny powiatu sokołowskiego,
- Adam Siwek – Dyrektor Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN
- Stowarzyszenie Żydów Kombatantów i Poszkodowanych w II Wojnie Światowej: Prezes zarządu Jan Okulicz-Kozaryn oraz Maciej Jurkowski, członek Zarządu
- Aleksandra Kuriata i Adam Dudziński – przedstawiciele rodzin Sprawiedliwych wśród Narodów Świata,
- Sylwia Kędzierska-Jasik – Przewodnicząca Zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej,
- Barbara Janina Sochal – Przewodnicząca Polskiego Stowarzyszenia im. Janusza Korczaka,
- Michał Majewski – Dyrektor Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny
- Agnieszka Markiewicz – Dyrektor American Jewish Committee
- Franciszek Bojańczyk – Zastępca Dyrektora Muzeum Getta Warszawskiego,
- Grzegorz Wodziński – Muzeum Więzienia Pawiak
- Łukasz Mieszkowski – Zastępca Dyrektora Instytut Pileckiego
- Iwona Kublik – Burmistrzyni Miasta Sokołów Podlaski,
- Stefan Rostkowski – członek zarządu powiatu ostrowskiego
- Hanna Machińska – Fundacja PZU
Podczas uroczystości po raz pierwszy odczytano 92 Ofiary Obozu Zagłady Treblinka II. Był to symboliczny gest pamięci, możliwy dzięki inicjatywie Fundacji Pamięć Treblinki.
Po przemówieniach nastąpiła modlitwa międzyreligijna, której przewodniczyli:
- Michael Schudrich – Naczelny Rabin Polski,
- Katarzyna Kowalska – Siostra zakonna kościoła katolickiego, współprzewodnicząca Polskiej oraz Światowej Rady Chrześcijan i Żydów,
- Halina Radacz – Pastorka kościoła ewangelicko augsburskiego w RP,
- Ihumen Dionizy Awksietijuk z Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
W tak ważnym dniu delegacje z Żydowskiego Instytutu Historycznego oraz Muzeum Treblinka oddali również hołd Ofiarom Obozu Pracy Treblinka I składając kwiaty na Miejscu Straceń i przy Pomniku Romów i Sinti.
