4 sierpnia, odbyły się uroczystości upamiętniające wybuch powstania w Obozie Zagłady w Treblince. Organizatorem wydarzenia był Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma przy współpracy z Muzeum Treblinka. 2 sierpnia 1943 r., przed godziną 16.00, rozpoczął się bunt więźniów w Obozie Zagłady w Treblince. W tym czasie w obozie przebywało 840 więźniów, z czego 105 nie wzięło w ogóle udziału w tym zrywie. Byli to już psychicznie zmęczeni i zrezygnowani ludzie.
Samuel Willenberg, tak relacjonował ucieczkę z Obozu Zagłady:
Gdy dobiegliśmy do parkanu, naszym oczom ukazał się straszny widok. Pełno rozrzuconych trupów. Wśród zapór czołgowych stali, wyprostowani jak pomniki, zabici więźniowie. Masa ludzka tworząca jakby pomost leżała na drutach kolczastych i zaporach.
Uroczystości pod pomnikiem centralnym rozpoczęły się od wysłuchania „Pieśni obozu śmierci Treblinka”, skomponowanej przez byłego więźnia tego obozu, prawdopodobnie austriackiego Żyda, Konrada Manna. Niektórzy autorstwo tego utworu przypisują Arturowi Goldowi, muzykowi jazzowemu i kompozytorowi. Pieśń wykonali Andrzej Ciepliński i Piotr Przedbora.
Następnie głos zabrał dr Michał Trębacz, dyrektor Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma. W swoim wystąpieniu przypomniał:
Spotykamy się jak co roku, żeby oddać cześć Ofiarom Obozu Zagłady w Treblince. Blisko milionowi zamordowanych tu osób. Ludzi o których pamięć, tak jak i pamięć o tym miejscu miała zniknąć. Nasza obecność a przede wszystkim wieloletnia działalność instytucji i organizacji zajmujących się historią zagłady jest najlepszym dowodem, że tak się nie stało.
Do zgromadzonych przemówiła również Ada Willenberg – ocalała z Zagłady, wdowa po Samuelu Willenbergu, więźniu Obozu Zagłady w Treblince. Podziękowała zgromadzonym za przybycie. Podkreśliła, że Treblinka, jest dla niej cmentarzem rodzinnym. To tutaj zostali zamordowani jej najbliżsi. To także tutaj przez 10 miesięcy przebywał jej mąż Samuel.
Po niej kolejno głos zabierali:
- Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Tadeusz Deszkiewicz odczytał list Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy, który podziękował m.in. Muzeum Treblinka, za intensywną pracę na rzecz upamiętnienia Ofiar zbrodni niemieckich,
- Wicemarszałek Senatu Rzeczypospolitej Polskiej Maciej Żywno odczytał list w imieniu Marszałek Senatu Małgorzaty Kidawy-Błońskiej,
- Marta Cienkowska Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, która podziękowała m.in. organizatorowi Muzeum Treblinka Marszałkowi Województwa Mazowieckiego Adamowi Struzikowi za szczególną wrażliwość oraz troskę o to miejsce,
- Jaakov Finkelstein Ambasador Izraela,
- Aldona Machnowska-Góra – Zastępczyni Prezydenta m.st. Warszawa,
- Sylwester Rytel-Adrianik radny powiatu sokołowskiego odczytał list Senatora Waldemara Kraski,
- Zbigniew Czerkas przeczytał list od Adama Górala, starosty powiatu sokołowskiego.
Na uroczystościach obecni byli także:
- Zuzanna Schnepf-Kołacz – Zastępca Dyrektora ds. Programowych w Żydowskim Instytucie Historycznym,
- Craig Mills – radca minister w Ambasadzie Brytyjskiej,
- Luigi Ripamonti – Charge’ d’Affaires oraz Alessia Giovannini – II Sekretarz Ambasady Włoch, Ambasada Włoch,
- Karolína Ščerbej – II Sekretarz Republiki Czeskiej, Ambasada Czeska,
- Katarzyna Dragan, asystentka ds. politycznych Ambasada Stanów Zjednoczonych Ameryki; Beata Milewska, dział kultury w Ambasadzie Stanów Zjednoczonych Ameryki;
- Thorsten Kerpa – Zastępca Kierownika Wydziału Kultury Ambasady Republiki Federalnej Niemiec
- Terezja Filipejova – III Sekretarz Ambasady Słowacji,
- Arnold Obermayr – Ambasada Austrii oraz Austriackie Forum Kultury,
- Jan Łazicki – pełnomocnik Ministra Spraw Zagranicznych ds. kontaktów z diasporą żydowską,
- Przemysław Romaniuk – zastępca naczelnika oddziałowego biura lustracyjnego w Warszawie oraz starsza Specjalistka, Blanka Kamińska-Pienkos w imieniu Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dra Karola Nawrockiego,
- Jan Okulicz-Kozaryn – przewodniczący Stowarzyszenia Żydów Kombatantów,
- delegacja Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych: Elżbieta Sadzyńska – Sekretarz Generalny Zarządu Głównego ZKRPiBWP, Józef Maliński – Skarbnik Zarządu Głównego ZKRPiBWP, Krzysztof Rinas – Wiceprezes Zarządu Głównego ZKRPiBWP,
- Sylwia Kędzierska-Jasik – Przewodnicząca Zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie oraz pani Grażyna Majer – Członkini Zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie,
- delegacja Stowarzyszenia Żydowskiego Instytutu Historycznego w Polsce i Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN: Piotr Wiślicki, Zygmunt Stępiński, Michał Majewski oraz Bartosz Dymarek,
- Katarzyna Person – dyrektor Muzeum Getta Warszawskiego,
- Ewa Cieplińska-Libner – Jewish Community Center, członkini zarządu,
- Karolina Kolbuszewska – dyrektor Muzeum Dom Rodziny Pileckich,
- Paweł Nasiłowski – Zastępca Burmistrza Miasta i Gminy Kosów oraz Urszulą Wesołowską,
- Paweł Pniewski – II Zastępca Burmistrza Miasta Marki,
- Aleksandra Kuriata i Adam Dudziński– przedstawiciele rodzin Sprawiedliwych wśród Narodów Świata,
- Stanisław Stankiewicz – Prezes Centralnej Rady Romów,
- Piotr Rypson – Dyrektor Departamentu Dziedzictwa Kulturowego w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego,
- Renata Wójtiuk-Janusz – Członkini Zarządu Fundacji Rodziny Nissenbaumów, Wojciech Łygaś- Asystent Zarządu Fundacji Rodziny Nissenbaumów,
- Paweł Sawicki z Fundacji „Pamięć Treblinki”,
- Piotr Bujnowski – architekt obiektu edukacyjno-wystawienniczego w Treblince,
- Hanna Przesmycka – Dyrektor Zespołu Szkół w Kosowie Lackim.
Po przemówieniach nastąpiła modlitwa międzyreligijna, której przewodniczyli: Michael Schudrich – Naczelny Rabin Polski, Michał Jabłoński – proboszcz Parafii Ewangelicko-Reformowanej w Warszawie oraz Krzysztof Nagórny – wikary Parafii Rzymskokatolickiej w Prostyni.
Goście mogli również zapoznać się z wystawą plenerową „Za drutami SS-Sonderkommando Treblinka” przygotowaną przez Muzeum Treblinka. Wystawa prezentowana będzie do końca sierpnia br., jej kuratorem jest Monika Samuel, pracownik działu naukowo-wydawniczego.
W tak ważnym dniu delegacje: Żydowskiego Instytutu Historycznego, Starostwa Powiatowego w Sokołowie Podlaskim, Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata oraz Muzeum Treblinka oddali również hołd Ofiarom Obozu Pracy Treblinka I składając kwiaty na Miejscu Straceń i przy Pomniku Romów i Sinti.
